|
شهید دانشمند میر علی اصغرشعاع
( 1288 -1336 ش )
شهید شعاع از
دانشمندان برجسته، روشن فکران متدین و قلم به دستان متعهد
کشور بود و درخشندگی، تبلور و تشعشع او در صحنه دانش و
فرهنگ و نویسندگی به حدی از برجستگی رسیده بود که ابرهای
سیاه و تیره تعصب و تبعیض نتوانست جلو آن ستاره ی پر فروغ
علم و دین را گرفته انوار درخشان و امواج متلاطم او را در
لابه لای غبار ستم و حق کشی وعدالت ستیزی پنهان سازد.
او به حق از
مفاخر تاریخ و فرهنگ تشیع بلکه کشور و منطقه است که در
سایه ی استعداد ذاتی و تلاش فراوان علمی و تعالیم مذهبی او
حضیض گمنامی به اوج شهرت علمی و منزلت فرهنگی صعود کرد و
خاطره ای ماندگار، خدماتی ارزنده و تاثیری جاویدان از خود
در تاریخ کشور به یادگار گذاشت که شعاع آن فراتر از
محدوده ی ملیت و زبان رفته، روشنایی همه جانبه و فراگیر
بخشید.
شهید میر علی
اصغر شعاع فرزند میر علی اکبر میر آقا در سال 1288 شمسی در
یکی از خانواده های علمی و مذهبی محله چنداول کابل زاده
شد. مقدمات را نزد پدر عالم و عارفش فرا گرفت و ادبیات
عرب، منطق و برخی از معارف اسلام را آموخت. آن گاه وارد
مدرسه ی دارالمعلمین کابل شد و مدت نه سال به تحصیل و علم
اندوزی در آن مرکز پرداخت.
وی در کنار
فراگیری دروس متعارف مدرسه دارالمعلمین، به آموختن دو زبان
عربی و انگلیسی رو آورد و در پرتو علاقه ی زیاد و تلاش
پیگیر توانست بر این دو زبان تسلط تام پیدا کند.
وی پس از اتمام
تحصیلات، شغل معلمی را انتخاب کرد و در مدارس متعدد کابل
از جمله مکتب عالی غازی به تدریس و تربیت مشغول شد و در
کنار این وظیفه ی مهم فرهنگی، به تحقیق، تالیف و ترجمه
پرداخته مقالات با ارزش و مفید علمی را از کتاب ها و
مجلات معتبر خارجی که به زبان عربی و انگلیسی منتشر می شد
به فارسی بر می گرداند و در نشریات وطن از جمله روزنامه
مهم " اصلاح " به نشر می سپرد.
توان علمی و
مهارت قلمی و عمق اندیشه ی نامبرده موجب شد تا به سرعت
نام و آوازه ای در میان مردم به ویژه اهل قلم به هم رساند
و به عضویت هیأت نویسندگان روزنامه ی مزبور در آید و
سرانجام به مقام سردبیری آن نایل شود و به دلیل برجستگی
های چشمگیر وی در صحنه های متعدد به ویژه در باب قلم و
نویسندگی بود که وزارت مطبوعات وقت هنگامی که در سال 1327
شمسی اقدام به تالیف دایرة المعارف مزبور منصوب کرد، و جلد
اول آن ( آ- ابوطالب) با مدیریت و ریاست وی تدوین یافت و
از این رهگذر نشان اول مطبوعات از سوی دولت وقت با وجود
سیاست تبعیض آمیز و تعصب آلودی که داشت به او داده شد.
شهید شعاع در فن
خطابه و سخنوری نیز تسلطی در خور تحسین داشت. از سال 1322
به طور جدی از ابزار خطابه و سخنرانی برای بیان معارف
اسلامی وعدالت اجتماعی استفاده کرد و همواره پس از بیان
احکام و مسائل اسلامی و گوشه هایی از تاریخ اسلام و زندگی
اهل بیت (ع) به اوضاع نا به سامان سیاسی و اجتماعی کشور می
پرداخت و مردم را به حقایق دینی، واقعیات اجتماعی و مسائل
کشوری آگاه می کرد. از این رو اکثر جوانان تحصیل کرده و
روشن فکران مسلمان از سال 1324 شمسی که شهید علامه بلخی
وارد کابل شد در مجالس سخنرانی و روضه خوانی وی و شهید
بلخی شرکت برجسته مسائل دینی و معارف اسلامی را توأم با
تحلیل اوضاع سیاسی و اجتماعی وطن، از زبان آن شهیدان سر
افراز می شنیدند.
با دستگیری و
زندانی شدن شهید سید اسماعیل بلخی در سال 1329، وظیفه شهید
شعاع دو برابر شد. از این رو نه تنها بر تعداد جلسات
سخنرانی خود افزود بلکه جلسات متعدد دیگری تحت عنوان تدریس
زبان عربی، مجالس تربیتی و آموزشی دایر کرد و به بیداری
جوانان وآشنایی آنان با معارف دینی و نیز وحدت و هماهنگی
آنان افزود. در شب های جمعه به برگزاری محافل مسأله گویی،
منقبت خوانی و روضه خوانی در حسینیه میر اکبر آقا اقدام
کرد.
شهید نامبرده در
دوره ی هشتم مجلس شورای ملی از طرف مردم کابل انتخاب شد و
به مجلس راه یافت ودر دوران وکالت خویش با نطق های آتشین و
موضع گیری های آزاد منشانه و اسلامی، صدای بغض آلود و
شکسته ی مردم محروم شیعه را به گوش وکلا و مسئولان رساند و
از عدالت و مساوات و آزادی های مشروع و رفع ظلم و فساد
دفاع کرد. پس از استعفای دولت شاه محمود و روی کار آمدن
دولت محمد داود که عبدالملک عبدالرحیم زی به وزارت مالیه (
اقتصاد و دارایی ) رسید و او به معاونت این وزارت خانه
گماشته شد تا شاید از حرکات و فعالیت های اسلامی و آزادی
خواهانه ی او جلوگیری کند و بدین وسیله وی را تطمیع
نماید و تحت کنترل قرار دهد.
دانشمند شهید در
دوره ی تصدی مسئولیت جدید نیز از پژوهش و تحقیق غفلت نکرد
و به تلاش علمی و مذهبی خویش در وزارت و اجتماع ادامه داد
و ترجمه ی کتاب " الخراج " ابویوسف فه فارسی، یادگار آن
دوره است. سمت جدید نه تنها بر رفتار و تفکر او تاثیر منفی
نمی گذارد بلکه نتیجه ی معکوس داده شخص وزیر دارایی را تحت
تاثیر افکار اصلاحی وعدالت خواهانه وی قرار می دهد چنان که
یکی از نویسندگان می نویسد:
" همنشینی شعاع
بر وزیر اثر خود را می گذارد، طوری که با مجلس وزرا
پیشنهاد داد تا دارایی های محمد هاشم صدر اعظم فقید عمومی
عینی محمد داود و محمد نعیم ( صدر اعظم و وزیر خارجه وقت )
که از خود وارثی جز این دو ندارد و از طریق نا مشروع گرد
آوری شده و در شرکت ها و بانک های اروپایی سرمایه گذاری
شده است، به نفع ملت برگردانده شود و در پروژه های پنج
ساله از آن استفاده شود. این قضیه بر هر دو برادر گران
تمام می شود و از همین جا باب مخاصمت بین برادران و وزیر
مالیه باز می گردد و در پی نابودی عبدالملک عبدالرحیم زی
بر می آیند. در همین زمان وزیر مالیه نظر به تصویب مجلس
وزراء برای استقراض به آمریکا فرستاده شد و میرعلی اصغر
شعاع نیز او را همراه بود. پس از آن که وزیر مالیه و
همراهان از سفر بازگشتند، دیری نپایید که در 17 سرطان (
تیر ماه ) 1335 ش رادیو دولتی خبر دستگیری عبدالملک
عبدالرحیم زی و میر علی اصغر شعاع را با چند تن دیگر به
اتهام کودتا در بر اندازی حکومت پخش کرد..."1
مرحوم محمد حسین
طالب قندهاری ضمن تایید بی پایه بودن اتهام وارده بر وزیر
دارایی و شهید شعاع، عامل اصلی اتهامات مزبور را این طور
بیان می کند:
" ظاهر خان بود
که بر خلاف شرع و قانون، عبدالملک عبدالرحیم زائی وزیر
دارایی افغانستان را بدون محاکمه و اثبات جرم سال ها
زندانی کرد. حتی داود خان هم بعد از کودتای ساختگی او را
آزاد نساخت و جرم و گناه عبدالملک خان این بود که در سفر
آمریکا هر قدر دارایی که عبدالمجید زابلی و امثال او در
بانک های آمریکا به نام ظاهر خان از دارایی های تجار و
شرکت های افغانستان سال ها دزدیده و ذخیره کرده بود همه را
به نام ملت افغانستان ثبت و از نام ظاهر خان منها کرد.
وقتی که وزیر موصوف به افغانستان آمد و ظاهر خان از انتقال
دارائی خود به نام ملت قبلا به وسیله کریم خان حکیمی جاسوس
آگاه شد عبدالملک را به بهانه ی دروغ زندانی و مدیر قلم
مخصوص او سید علی اصغر شعاع شیعه را برای مدتی در زندان
مجرد ( سلول انفرادی ) نگاه داشت که در همان زمان به
رحمت ایزدی پیوست.
قتل شعاع در
زندان و محاکمه نکردن عبدالملک خان، هم در وقت ظاهر و هم
در زمان داود، برای این بود که دزدی و خیانت ظاهر خان بر
ملا و رسوایی شد. اما کریم خان حکیمی جاسوس به مقام ولایت
و وزارت ترفیع پیدا کرد."1
شهید شعاع در سال
های آخر عمرش از مرض دیابت( قند )رنج می برد و همواره
تحت درمان بود و داروهای فراوان مصرف می کرد. پس از زندانی
شدن نه تنها داروهایش قطع شد بلکه در سلول انفرادی نمناک
جا گرفته به جای دارو انواع شکنجه های روانی و جسمی برایش
مقرر شد تا این که در عقرب ( آبان ) 1336 به شهادت رسید
و جسدش که پس از شهادت به خانواده اش تحویل شد به شدت نحیف
و لاغر و دارای انواع جراحت گوناگون ناشی از شکنجه بود و
پیدا بود که دژخیمان اجازه ی هیچ گونه استحمام و اصلاح را
در طول مدت زندان به او نداده بود.
|
